Odma olejowa – co to jest, jak działa, typowe objawy wad

Syk spod korka wlewu oleju potrafi przestraszyć nawet doświadczonego kierowcę. Jeśli do tego dochodzi dymienie z wydechu albo mokry od oleju blok silnika, problem może leżeć w odmie. Z tego tekstu dowiesz się, czym jest odma olejowa, jak działa i po czym poznać, że zaczyna sprawiać kłopoty.

Co to jest odma olejowa?

Odma olejowa, nazywana też odpowietrzeniem skrzyni korbowej, to element układu smarowania, który ma jedno podstawowe zadanie. Ma usuwać gazy przedmuchowe ze skrzyni korbowej i utrzymywać tam prawidłowe ciśnienie. Do skrzyni korbowej przedostają się bowiem spaliny, para wodna i niespalone paliwo, które przechodzą między pierścieniami tłokowymi a gładzią cylindra.

Te gazy mieszają się z olejem silnikowym i tworzą agresywną mieszankę. Jeśli nie zostanie odprowadzona, powoduje korozję wnętrza silnika, tworzenie szlamu i nadciśnienie. Dlatego odma kieruje gazy z powrotem do układu dolotowego, gdzie zostają ponownie spalone. Jednocześnie separator oleju oddziela krople oleju od gazów i odsyła smar z powrotem do miski olejowej.

Starsze rozwiązania

W starszych samochodach odma była zwykłym przewodem wyprowadzonym ze skrzyni korbowej na zewnątrz. Nadmiar gazów po prostu wylatywał pod autem, często razem z mgłą olejową. Taka konstrukcja była prosta i mało awaryjna, ale bardzo niekorzystna dla środowiska i dla samego silnika, bo sporo oleju po prostu się marnowało.

W wielu leciwych autach spotkasz jeszcze taką „odmę do atmosfery”. Kierowcy przyzwyczaili się do lekkiego zaolejenia podwozia czy brzydkiego zapachu po rozgrzaniu. Problem w tym, że przy poważniejszym zużyciu silnika ilość wydmuchiwanych gazów rośnie, co przy tak prostym układzie często przyspiesza dalsze zużycie jednostki napędowej.

Nowoczesne układy

W nowszych konstrukcjach pojawiły się rozbudowane układy odpowietrzenia skrzyni korbowej. Gazy trafiają do separatora, w którym skrapla się olej. Ten wraca do smarowania, a same gazy są prowadzone do kolektora dolotowego. Tam mieszają się z powietrzem i ponownie biorą udział w spalaniu, co pomaga spełniać normy emisji spalin.

W wielu nowoczesnych silnikach odma ma także podgrzewacz. Ma on rozpuszczać osady i szlam olejowy, które w niskich temperaturach mogłyby zatkać przewody. Coraz częściej w pokrywę zaworów wbudowany jest też zawór PCV i membranowy zawór wyrównywania ciśnienia. Uszkodzenie właśnie tych elementów bardzo często leży u podstaw problemów z odmą.

Jak działa odma olejowa w silniku?

Podczas pracy silnika w skrzyni korbowej stale powstają gazy. Odma ma je przechwycić, oddzielić z nich olej i bezpiecznie odprowadzić. W praktyce wygląda to tak, że przewodem odmy gazy wędrują do separatora, dalej przez zawór PCV do kolektora dolotowego, a świeże powietrze w tym samym czasie napływa do skrzyni korbowej inną drogą.

W silnikach turbodoładowanych dochodzi jeszcze jedno zadanie. Układ odmy musi radzić sobie z różnym ciśnieniem po stronie dolotu. Dlatego ważny jest stan membran i zaworów w odmie. Gdy się rozpadną, gazy przedmuchowe mogą trafić bezpośrednio do układu dolotowego i turbo, co kończy się zwiększonym zużyciem oleju i dymieniem.

Dlaczego kontrola ciśnienia jest tak ważna?

Gdy odma działa prawidłowo, w skrzyni korbowej panuje lekko podciśnieniowe środowisko. Ułatwia to uszczelnienie pierścieni tłokowych i zmniejsza przedmuchy. Kiedy odma się zapcha, ciśnienie zaczyna rosnąć. Nadmiar gazów szuka wtedy najsłabszego punktu w układzie.

Najpierw cierpią uszczelki pokrywy zaworów, miski olejowej i uszczelniacze wału korbowego. Olej zaczyna wyciekać na zewnątrz, a kierowca widzi mokry silnik i plamy pod autem. To jeden z pierwszych sygnałów, że zatkana odma wymaga pilnej reakcji.

Stałe nadciśnienie w skrzyni korbowej przy zapchanej odmie potrafi w kilka miesięcy zniszczyć uszczelnienia silnika i doprowadzić do poważnego remontu.

Jakie są objawy zatkanej odmy olejowej?

Objawy uszkodzenia odmy nie zawsze są jednoznaczne, bo podobne symptomy wywołują także inne usterki. Mimo to warto znać typowe objawy uszkodzonej odmy, które mechanicy widzą w warsztatach bardzo często. Szereg z nich pojawia się równocześnie, co ułatwia postawienie wstępnej diagnozy.

Gdy układ odpowietrzania skrzyni korbowej przestaje działać, kierowca zwykle zauważa kilka charakterystycznych zmian. Do najczęściej opisywanych należą:

• mocne dymienie z wydechu na niebiesko lub szaro przy przyspieszaniu,
• falowanie obrotów i nierówna praca na biegu jałowym,
• gwałtowny wzrost zużycia oleju silnikowego,
• wycieki oleju spod uszczelek i zaolejony blok silnika.

Objawy na bagnecie i korku oleju

Bardzo prostym testem jest zachowanie korka wlewu oleju. Po jego odkręceniu nie powinien wyskakiwać ani być wyraźnie zasysany. Gdy słychać wyraźny syk albo korek dosłownie „strzela” w górę, w środku panuje nieprawidłowe ciśnienie. To sygnał, że odma olejowa może być zapchana albo uszkodzony jest zawór w pokrywie zaworów.

Podobnie jest z bagnetem. Jeśli po wyjęciu wysuwa się sam lub towarzyszy temu mocny syk, w skrzyni korbowej zebrało się za dużo gazów. Zdarza się też, że na bagnecie i pod korkiem pojawia się jasna maź przypominająca majonez. To efekt kondensacji pary wodnej przy częstej jeździe na krótkich dystansach. Taka maź sprzyja powstawaniu szlamu i późniejszemu zabrudzeniu odmy.

Zmiany w pracy silnika i wydechu

Gdy odma przestaje odprowadzać gazy, olej zaczyna trafiać do dolotu i komory spalania. Silnik zaczyna wtedy pracować nierówno, obroty falują, pojawia się spadek mocy. W wielu autach komputer od razu reaguje i na desce rozdzielczej zapala się kontrolka check engine. Diagnostyka często pokazuje wtedy problemy z mieszanką paliwowo–powietrzną lub pracą sondy lambda.

Olej spalany razem z paliwem daje dym o charakterystycznym zapachu spalenizny. Najczęściej jest to dym niebieskawy lub szarawy, który szczególnie dobrze widać po rozruchu na zimno. Wielu kierowców opisuje też sytuacje, gdy po krótkim postoju na światłach chmura dymu nagle wypełnia skrzyżowanie. To typowy objaw, że olej przez jakiś czas gromadził się w dolocie, a potem trafił do cylindrów w większej ilości.

Niebieskoszary dym o zapachu spalonego oleju, zwłaszcza po rozruchu, bardzo często wskazuje na problem z odmą lub uszczelniaczami zaworowymi.

Jakie mogą być skutki jazdy z uszkodzoną odmą?

Jazda z zatkaną odmą to prosta droga do poważnego remontu silnika. Początkowo kierowca widzi tylko wycieki i dymienie. Z czasem dochodzi jednak do uszkodzeń kolejnych elementów. Gdy olej trafia do układu dolotowego, niszczy filtr powietrza i zanieczyszcza przepustnicę oraz kolektor.

Wysokie przedmuchy i nadciśnienie powodują też szybsze starzenie uszczelek i uszczelniaczy. Wycieki oleju zaczynają się pojawiać na styku silnika i skrzyni biegów, przy kole pasowym, przy misce olejowej. Jeśli poziom oleju w misce spadnie za nisko, może dojść do zatarcia silnika. Wtedy zwykle w grę wchodzi już tylko kosztowna wymiana lub generalny remont jednostki.

Olej spalany w wydechu grozi także awarią elementów oczyszczania spalin. Szczególnie narażone są:

• katalizator trójfunkcyjny lub filtr cząstek stałych,
• sondy lambda i czujniki temperatury,
• turbosprężarka w silnikach doładowanych,
• przewody podciśnienia i węże dolotowe z tworzywa.

Wszystkie te części źle znoszą stały kontakt z olejem i nagarem. Naprawa jednego elementu często okazuje się tylko etapem pośrednim, jeśli jednocześnie nie przywróci się sprawności układu odmy. Z ekonomicznego punktu widzenia szybka reakcja na pierwsze objawy odmy olejowej jest dużo tańsza niż późniejsze ratowanie całego silnika.

Jak dbać o odmę olejową i jak wygląda naprawa?

Profilaktyka w przypadku odmy jest zaskakująco prosta. Najważniejsza jest regularna wymiana oleju i filtrów oraz unikanie wiecznej jazdy po kilka kilometrów z rzędu. Silnik musi się rozgrzać, żeby odparować wilgoć i paliwo z oleju. W przeciwnym razie w układzie smarowania zbiera się gęsty szlam, który prędzej czy później trafi także do odmy.

Podczas przeglądów warto poprosić mechanika o kontrolę stanu przewodów, separatora i zaworu w odmie. W wielu modelach silników producenci przewidują okresową wymianę odmy lub całej pokrywy zaworów z wbudowanym układem odpowietrzania. Taki zestaw często rozwiązuje problemy z dymieniem i ubytkami oleju, o ile silnik nie jest już mocno zużyty mechanicznie.

Czyszczenie mechaniczne

Gdy odma jest jeszcze rozbieralna, warsztaty często proponują czyszczenie odmy na drodze mechanicznej. Polega to na demontażu przewodów, separatora i wszystkich elementów układu, a następnie ich dokładnym umyciu. Usuwa się osady, szlam, resztki starego oleju i nagar. To dość czasochłonna praca, ale zwykle daje najlepszy efekt.

Po takim zabiegu układ odpowietrzania odzyskuje drożność, a ciśnienie w skrzyni korbowej wraca do normy. W połączeniu z wymianą oleju i filtra potrafi to radykalnie zmniejszyć zużycie oleju oraz ograniczyć dymienie. Mechanicy często stosują tę metodę w silnikach, w których wcześniej zaniedbano wymiany i stosowano olej słabej jakości.

Czyszczenie chemiczne i wymiana elementów

Druga droga to użycie środków chemicznych rozpuszczających nagar w przewodach. Płyn wprowadza się do układu, zostawia na określony czas, a następnie spłukuje. Taki zabieg jest mniej pracochłonny, ale też mniej dokładny. Dobrze sprawdza się jako wsparcie przy łagodnych zabrudzeniach, a nie przy całkowicie zatkanej odmie.

W wielu nowszych autach skuteczniejsza bywa po prostu wymiana całej odmy lub pokrywy zaworów z wbudowanym układem. Koszt takiej naprawy zależy od modelu auta, lokalizacji warsztatu i zakresu prac. W praktyce ceny wahają się od około 200 zł za proste czyszczenie po nawet 1000 zł za wymianę z robocizną w bardziej skomplikowanych silnikach.

Dla wielu silników bardziej opłaca się wymienić całą odmę niż ratować zużytą, szczególnie gdy zawór membranowy jest wbudowany i niedostępny osobno.

W codziennej eksploatacji największe znaczenie ma Twoje podejście do serwisu. Świeży olej, spokojne dogrzewanie silnika, reagowanie na dymienie z rury wydechowej czy nagły wzrost ubytku oleju potrafią uchronić przed bardzo drogą naprawą. Mechanicy dobrze znają historie aut, które po wymianie odmy i kilku prostych zabiegach przestawały „pić” litr oleju na 100 kilometrów. Druga strona medalu to kierowcy ignorujący objawy, którzy kończą z zatarciem jednostki napędowej i rachunkiem liczonym w tysiącach złotych.